هزینهٔ تحصیل در اروپا: برآورد سال اول

هزینه‌ها دو بخش دارد و هر دو را از اول و کامل می‌گوییم.

بخش اول، هزینه‌های رسمی کشور مقصد است: شهریه، هزینهٔ اقامت یا ویزا، بیمهٔ درمانی و هزینهٔ زندگی. این ارقام را از منابع رسمی همان کشور می‌آوریم، تاریخ آخرین بررسی را کنارشان می‌نویسیم و ثابت و متغیر را جدا می‌کنیم.

بخش دوم، هزینهٔ خدمات رادون است که پیش از شروع کار، کامل و مکتوب اعلام می‌شود. برای برآورد اولیه می‌توانید از ابزار برآورد هزینه در صفحهٔ هزینه‌ها استفاده کنید.

هر نفر جدا حساب می‌شود. دانشجو و هر همراه ۵۵۸ پوند هزینهٔ ویزا و سالانه ۷۷۶ پوند هزینهٔ درمان (IHS) می‌پردازند. هزینهٔ درمان هنگام درخواست و یکجا برای کل مدت ویزا پرداخت می‌شود.

مبنای هزینهٔ درمان طول ویزاست، نه طول دوره، و ویزا ممکن است از دوره بلندتر باشد. اگر ویزا بیش از یک سال باشد، برای هر سال کامل ۷۷۶ پوند و برای باقی‌ماندهٔ ۶ ماه یا کمتر ۳۸۸ پوند پرداخت می‌شود؛ باقی‌ماندهٔ بیش از ۶ ماه یک سال کامل حساب می‌شود.

با این پرداخت، از روز شروع ویزا از خدمات درمانی دولتی (NHS) رایگان استفاده می‌کنید. برخی خدمات مثل دارو، دندان‌پزشکی و معاینهٔ چشم جداگانه هزینه دارد.

افزون بر این، برای هر همراه باید تمکن زندگی هم نشان دهید: ماهانه ۸۴۵ پوند در لندن و ۶۸۰ پوند در دیگر شهرها، تا ۹ ماه. همهٔ این ارقام را پیش از شروع، برای خانوادهٔ شما جدا و مکتوب حساب می‌کنیم.

برای اقامت تحصیلی باید برای ۱۲ ماه، ماهانه ۱٬۱۳۰٫۷۷ یورو (رقم ۲۰۲۶) نشان دهید؛ یعنی ۱۳٬۵۶۹٫۲۴ یورو. این مبلغ جدا از شهریه است و هر سال از ۱ ژانویه به‌روز می‌شود.

ادارهٔ مهاجرت هلند چند راه را می‌پذیرد: این مبلغ در حساب بانکی خودتان باشد، آن را به حساب دانشگاه واریز کنید، بورسیه داشته باشید، یا شخص یا شرکتی، با شرط‌هایی که IND تعیین کرده است، هزینهٔ شما را تأمین کند. روش دقیق را دانشگاه اعلام می‌کند.

اگر همسر همراه است، شرط جداگانه‌ای هم هست: منابع ماهانه‌ای معادل ۲٬۳۳۷ یورو ناخالص برای نیمهٔ دوم ۲۰۲۶. بورسیه، موجودی بانکی یا تأمین مالی شخص دیگر هم در این محاسبه پذیرفته می‌شود.

شهریهٔ کاملاً رایگان در دانشگاه‌های دولتی اسپانیا برای دانشجوی غیراروپایی وجود ندارد. طبق پورتال رسمی «تحصیل در اروپا» (کمیسیون اروپا)، شهریهٔ کارشناسی در بازهٔ ۷۰۰ تا ۱٬۷۰۰ یورو و ارشد در بازهٔ ۱٬۰۰۰ تا ۳٬۵۰۰ یورو در سال است؛ نزدیک‌ترین چیز به رایگان همین سقف پایین همین بازه در برخی رشته‌ها و مناطق است. بورسیهٔ سراسری اروپایی مثل Erasmus+ عمدتاً برای دانشجویان تبادلی داخل اروپاست، نه پذیرش مستقیم دانشجوی ایرانی؛ بورسیه‌های واقعی‌تر را باید در صفحهٔ رسمی همان دانشگاه یا همان منطقهٔ خودمختار، جداگانه برای هر مورد، بررسی کرد.

در دانشگاه‌های فرانسوی‌زبان دانشجوی غیراروپایی ۱٬۱۹۴ یورو به‌علاوهٔ ۴٬۱۷۵ یورو سهم اضافه می‌پردازد و ایران در فهرست کشورهای معاف برای ۲۰۲۶–۲۰۲۷ نیست. در دانشگاه گنت هم نرخ کاهش‌یافته فقط برای دو گروه کم‌درآمدترِ فهرست کشورهای در حال توسعه است. بورسیه‌ها و تخفیف‌های فردی هر دانشگاه را برای پروندهٔ شما جداگانه بررسی می‌کنیم.

نه؛ پرتغال برخلاف برخی کشورهای اروپایی نظام حساب مسدود ندارد. راه معمول، ارائهٔ گردش حساب بانکی سه ماه اخیر متقاضی نزد سفارت است؛ به‌جای آن می‌توان «نامهٔ تعهد» (Termo de Responsabilidade) یک اسپانسر پرتغالی یا مقیم قانونی پرتغال را هم ارائه داد که باید همراه با کپی مدارک هویتی و گردش حساب سه‌ماههٔ همان اسپانسر باشد. هر دو راه باید تمکن پایهٔ ۹۲۰ یورو در ماه برای دانشجو، به‌علاوهٔ سهم هر عضو خانواده، را پوشش دهد.

بله، اما فقط برای برنامه‌هایی که به زبان چک تدریس می‌شوند؛ این برنامه‌ها برای دانشجوی هر ملیتی، از جمله ایرانی، رایگان است. رسیدن به این مسیر معمولاً به یک دورهٔ آمادگی زبان چک (سطح B2) و قبولی در آزمون ورودی همان برنامه نیاز دارد. برنامه‌های انگلیسی‌زبان شهریه دارند، معمولاً چند هزار یورو در سال، اما هنوز از بسیاری کشورهای اروپای غربی ارزان‌ترند.

تحصیل دانشگاهی در دانمارک برای دانشجوی غیراروپایی رایگان نیست و باید شهریهٔ سالانه پرداخت شود. هر دانشگاه هر سال شمار محدودی بورسیهٔ دولتی برای دانشجویان برجستهٔ غیراروپایی دارد که می‌تواند معافیت کامل یا بخشی از شهریه و گاهی کمک‌هزینهٔ زندگی باشد؛ گزینش با خود دانشگاه است و باید هنگام اپلای جدا درخواست شود. برای نمونه DTU فقط شمار بسیار محدودی معافیت دوسالهٔ شهریه برای ورودی پاییزِ ارشد می‌دهد. از کمک‌هزینهٔ دولتی SU که ویژهٔ دانشجویان اروپایی است نمی‌توانید استفاده کنید؛ استفاده از آن می‌تواند به لغو اقامت خانواده برسد.

نه؛ رومانی نظام حساب مسدود (مثل Sperrkonto آلمان) ندارد. آنچه سفارت رومانی طبق سامانهٔ eViza رسماً می‌خواهد، مدرکی از در دسترس‌بودن مبلغی معادل حداقل دستمزد ناخالص رومانی، به ازای هر ماهِ اعتبار ویزا یا اقامت، است – نه واریز به حسابی که تا پایان تحصیل قفل بماند. چون انتقال مستقیم پول از ایران به حساب رومانیایی به‌دلیل محدودیت‌های بانکی ساده نیست، شیوهٔ رساندن شهریه و نشان دادن این منابع را پیش از ثبت‌نام، با دانشگاه و بانک هماهنگ می‌کنیم.

مدرسه رایگان است و از پاییزِ سالی که کودک ۶ ساله می‌شود، ده سال اجباری است. این حق و تکلیف برای کودکانی است که در دفتر ثبت جمعیت سوئد ثبت شده‌اند، و ثبت برای کسی است که با اقامت معتبر دست‌کم یک سال در سوئد می‌ماند. اگر دورهٔ شما یک‌ساله است یا اقامت کمتر از یک سال صادر می‌شود، وضعیت مدرسه را پیش از سفر با شهرداری محل زندگی روشن می‌کنیم.

از ۱ اوت ۲۰۲۶ (۱۰ مرداد ۱۴۰۵) دانشجو باید دست‌کم ۸۷۷٫۵ یورو در ماه منابع داشته باشد؛ برای ۱۲ ماه یعنی ۱۰٬۵۳۰ یورو. این مبلغ جدا از شهریه است. گواهی موجودی بانکی، تعهد حامی همراه با مدرک هویت و گواهی بانکی او، گواهی بورسیه یا سه فیش حقوقی آخر پذیرفته می‌شود. برای همسر در مسیر «بازدیدکننده» منابع جداگانه لازم است. به دلیل تحریم‌ها، روش نگه‌داری و نشان دادن پول را پیش از درخواست پذیرش با هم مشخص می‌کنیم.

فقط دورهٔ دکترا در دانشگاه‌های دولتی فنلاند به‌طور پیش‌فرض شهریه ندارد. برای کارشناسی و ارشد، طبق Study in Finland هیچ بورسیهٔ دولتی سراسری برای دانشجویان غیراروپایی وجود ندارد و هر تخفیف یا معافیت شهریه را خودِ دانشگاه، به‌صورت رقابتی و معمولاً براساس سوابق تحصیلی، تعیین می‌کند. برای نمونه دانشگاه هلسینکی و آلتو تا ۵۰ تا ۱۰۰ درصد شهریه را برای متقاضیان برتر پوشش می‌دهند، اما این بورسیه‌ها فقط شهریه را کم می‌کنند و هزینهٔ زندگی را شامل نمی‌شوند.

برای دانشجوی غیراروپایی، شهریهٔ کارشناسی حدود ۶٬۸۳۴ یورو در سال و شهریهٔ ارشد در بیشتر برنامه‌ها ۵٬۱۲۵ تا ۱۰٬۲۵۰ یورو در سال است؛ چند برنامهٔ ارشدِ تخصصی در دانشگاه فناوری قبرس تا حدود ۱۹٬۵۰۰ یورو برای کل دوره (نه در سال) می‌رسد.

بورسیهٔ عمومی برای دانشجوی ایرانی در منابع رسمی دیده نشد. طبق پورتال Study in Croatia، بورسیه‌های موجود عمدتاً به دانشجویان تبادلی (Erasmus+ و CEEPUS) یا دانشجویانی با ریشهٔ کرواتی که خارج از کرواسی زندگی می‌کنند اختصاص دارد؛ برای نمونه در سال تحصیلی ۲۰۲۵-۲۰۲۶ فقط ۳۰۰ بورسیهٔ ریشهٔ کرواتی (ماهانه ۱۷۵ یورو) داده شده که به اتباع ایران تعلق نمی‌گیرد. همین پورتال می‌گوید بعضی دانشکده‌ها ممکن است کمک‌هزینه یا تخفیف جزئی شهریه بدهند، اما این را هر دانشکده جداگانه تصمیم می‌گیرد و باید مستقیم از همان دانشکده پرسید.

لتونی «بورسیهٔ دولتی» (Latvian State Scholarship) دارد که ماهانه ۵۰۰ یورو برای کارشناسی و ارشد و ۷۰۰ یورو برای دکترا می‌دهد، اما فقط به شهروندان ۳۹ کشوری تعلق می‌گیرد که با لتونی توافق دوجانبه دارند؛ در فهرست رسمی این کشورها که بررسی کردیم، ایران دیده نمی‌شود. این بورسیه هم هزینهٔ رفت‌وآمد را پوشش نمی‌دهد و شهریه و هزینهٔ زندگی را کامل تأمین نمی‌کند. در عوض هر دانشگاه تخفیف یا کمک‌هزینهٔ داخلی خودش را دارد که با معدل و سوابق تحصیلی سنجیده می‌شود؛ برای هر دانشگاه و رشتهٔ مشخص باید این گزینه‌ها را جداگانه استعلام کرد.

همان رقمی که دانشجوی اروپایی می‌پردازد: کارشناسی سال اول ۸۰۰ و از سال دوم ۴۰۰ یورو در سال، و بیشتر برنامه‌های ارشد ۴۰۰ تا ۸۰۰ یورو در سال. دکترا شهریه ندارد و در عوض قرارداد کاری با حقوق است.

برای کارشناسی یا کارشناسی ارشد در دانشگاه دولتی، شهریه معمولاً ۲٬۰۰۰ تا ۶٬۰۰۰ یورو در سال است و هزینهٔ زندگی (مسکن، خوراک، رفت‌وآمد) طبق پورتال رسمی مطالعه در لهستان حدود ۳۳۰ تا ۴۳۰ یورو در ماه؛ یعنی جمعاً حدود ۶٬۰۰۰ تا ۱۱٬۰۰۰ یورو در سال، پیش از هزینه‌های یک‌بارهٔ ویزا و اقامت.

به‌دلیل تحریم‌های بین‌المللی، واریز مستقیم از حساب بانکی ایرانی به حساب دانشگاه یا حساب شخصی در لیتوانی معمولاً کار نمی‌کند. طبق راهنمای دانشگاه ویلنیوس دربارهٔ ویزا و اقامت، برای اثبات تمکن مالی صورت‌حساب بانکی به یورو یا دلار پذیرفته می‌شود؛ در عمل باید مبلغ لازم را از راه یک واسطهٔ مالی یا حساب شخص ثالث خارج از ایران به همان ارز رساند و صورت‌حساب همان حساب را ضمیمهٔ پرونده کرد. پذیرش دقیق هر مسیر انتقال را رویه‌های رسمی مشخص نکرده‌اند، پس این هماهنگی را باید از همان ابتدای اپلای، با خودِ دانشگاه و پیش از ثبت درخواست اقامت، انجام داد.

در بررسی رسمی ما، دانشگاه مالت برنامهٔ بورسیهٔ عمومی و بازِ همهٔ ملیت‌ها اعلام نکرده است؛ بورسیه‌های دولتی مالت که از راه کمک توسعه‌ای رسمی (ODA) دیدیم، مخصوص کشورهای مشخصی مثل تونس، فلسطین و کشورهای کوچک جزیره‌ای‌اند و ایران میان آن‌ها نبود. صفحهٔ «هزینه‌ها و بورسیه» دانشگاه مالت را باید هرساله برای فراخوان‌های تازه بررسی کرد، اما نمی‌توان از پیش روی بورسیه یا شهریهٔ رایگان برای دانشجوی ایرانی حساب باز کرد؛ دکترا با شهریهٔ ثابت ۱۱ هزار یورویی، در حال حاضر روشن‌ترین گزینهٔ کم‌هزینهٔ این کشور است.

شهریهٔ سالانهٔ رشته‌های عمومی در دانشگاه‌های دولتی معمولاً بین ۳٬۶۰۰ تا حدود ۱۱ هزار یورو است (پزشکی و دندان‌پزشکی تا حدود ۱۶ هزار یورو)؛ به‌همراه هزینهٔ زندگی ماهانهٔ ۵۰۰ تا ۶۰۰ یورو در بوداپست و بیمهٔ درمانی خصوصی حدود ۳۳۰ یورو در سال (یا کارت TAJ صندوق بیمهٔ اجتماعی، که حق بیمه‌اش هرساله تغییر می‌کند و باید جداگانه استعلام شود). بورسیهٔ کامل Stipendium Hungaricum بخش عمدهٔ این هزینه‌ها را می‌پوشاند.

برای برنامه‌های یونانی‌زبان در دانشگاه دولتی، بله، حتی برای دانشجوی غیراروپایی، به شرط تسلط به یونانی یا گذراندن یک سال آمادگی زبان. اگر چون یونانی بلد نیستید برنامهٔ انگلیسی‌زبان می‌خواهید، ۱۶ برنامهٔ کارشناسی کاملاً انگلیسی‌زبان هست که شهریه‌شان ۵ تا ۱۵ هزار یورو در سال است.