کار دانشجویی و اقامت پس از تحصیل در کشورهای اروپایی

در بیشتر کشورهای اروپایی، دانشجوی غیراروپایی در طول ترم اجازهٔ کار پاره‌وقت دارد -معمولاً چیزی میان ۱۵ تا ۳۰ ساعت در هفته، یا معادل آن به‌صورت روزانه، ماهانه یا سالانه- و پس از فارغ‌التحصیلی هم می‌تواند برای مدتی معین، از چند ماه تا چند سال، اقامت جست‌وجوی کار بگیرد. آنچه از کشوری تا کشور دیگر بیشتر از همه فرق دارد، حق کار همسر است: در چند کشور همسر از روز اول اقامت آزادانه کار می‌کند، در چند کشور دیگر فقط با مجوز جداگانه یا از مرحله‌ای معین به بعد، و در چند کشور اصلاً مسیر شناخته‌شده‌ای برای کار همسر در کنار دانشجو تعریف نشده. جدول زیر این سه موضوع را برای ۲۷ کشور اتحادیهٔ اروپا و بریتانیا کنار هم می‌گذارد؛ رقم‌ها و شرط‌های کامل‌تر هر کشور در صفحهٔ همان کشور در رادون آمده و تصمیم نهایی دربارهٔ هر پرونده همیشه با سفارت یا ادارهٔ مهاجرت همان کشور است.

جدول کار دانشجویی، اقامت پس از تحصیل و حق کار همسر

سقف کار دانشجویی در برخی کشورها هفتگی است، در برخی روزانه، ماهانه یا سالانه؛ برای مقایسهٔ درست، هر واحد را همان‌طور که در منبع رسمی همان کشور آمده نگه داشته‌ایم، نه اینکه به‌زور به «ساعت در هفته» تبدیل شود. عبارت «اقامت پس از تحصیل» هم در بیشتر کشورها یعنی اقامتی موقت برای پیدا کردن شغل یا راه‌اندازی کسب‌وکار متناسب با مدرک، نه خودِ اقامت کاری.

کشور	کار دانشجو در طول ترم	تعطیلات تمام‌وقت؟	اقامت پس از تحصیل (مدت و شرط کلیدی)	حق کار همسر
آلمان	۱۴۰ روز کامل یا ۲۸۰ نیم‌روز در سال (نه سقف هفتگی)	در همان سقف سالانه حساب می‌شود؛ سقف جداگانه‌ای برای تعطیلات نیست	۱۸ ماه، یک‌بار، برای یافتن کار هم‌تراز مدرک	بله، از همان اقامت پیوستن به خانواده
اتریش	تا ۲۰ ساعت در هفته، با مجوز کارفرما از ادارهٔ کار (AMS)	در منبع رسمی سقف جداگانه‌ای برای تعطیلات نیامده	۱۲ ماه، یک‌بار، برای کار یا کسب‌وکار هم‌تراز مدرک	فقط با مجوز کار جداگانه که کارفرما از AMS می‌گیرد، با آزمون بازار کار
اسپانیا	تا ۳۰ ساعت در هفته، بدون مجوز کار جداگانه	در همان سقف هفتگی؛ استثنای جداگانه‌ای برای تعطیلات نیامده	تا ۱۲ ماه جست‌وجوی کار؛ در این مدت اجازهٔ کار ندارید	نه، تا وقتی این نوع اقامت برقرار است
استونی	بدون مجوز کار جداگانه، اگر تحصیل تمام‌وقت باقی بماند	سقف جداگانه‌ای برای تعطیلات اعلام نشده	تا ۲۷۰ روز (حدود ۹ ماه) جست‌وجوی کار	همراهی همسر خودش استثناست؛ اگر اقامت گرفت، کار هم می‌تواند بکند
اسلواکی	تا ۸۰ ساعت در ماه، بدون مجوز کار جداگانه	سقف جداگانه‌ای برای تعطیلات اعلام نشده	تا ۹ ماه جست‌وجوی کار	۹ ماه اول خیر؛ پس از آن بدون مجوز جداگانه می‌تواند کار کند
اسلوونی	از راه مرکز کار دانشجویی، بدون مجوز جداگانه؛ سقف ساعت ویژه‌ای اعلام نشده	سقف جداگانه‌ای برای تعطیلات اعلام نشده	۹ ماه، برای فارغ‌التحصیلِ دو سال اخیر	فقط پس از یافتن کارفرما و گرفتن برگهٔ ادارهٔ کاریابی
ایتالیا	تا ۲۰ ساعت در هفته و حداکثر ۱٬۰۴۰ ساعت در سال	در همان سقف سالانه	۹ تا ۱۲ ماه، برای کار یا کسب‌وکار هم‌تراز مدرک	بله، هم کارمندی و هم کار آزاد
ایرلند	۲۰ ساعت در هفته در طول ترم	۴۰ ساعت در هفته، از ۱ ژوئن تا ۳۰ سپتامبر و از ۱۵ دسامبر تا ۱۵ ژانویه	۱۲ ماه برای کارشناسی؛ ۱۲+۱۲ ماه برای ارشد و دکترا با نشان‌دادن تلاش واقعی	نه؛ همراهی همسر فقط در دکترا ممکن است و در آن حالت هم همسر اجازهٔ کار ندارد
بریتانیا	۲۰ ساعت در هفته در طول ترم	تمام‌وقت در تعطیلات دانشگاه	برای درخواست تا پایان ۲۰۲۶: ۲ سال برای کارشناسی و ارشد؛ از ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۷ این مدت به ۱۸ ماه کاهش می‌یابد؛ برای دکترا در هر دو حالت ۳ سال	فقط همراه دانشجوی دکترا، ارشد پژوهشی یا بورسیهٔ مستقیم دولتی؛ در این موارد بله
بلژیک	۲۰ ساعت در هفته در طول سال تحصیلی	بیشتر، در تعطیلات رسمی؛ در تابستانِ پیش از سال اول کار مجاز نیست	۱۲ ماه، با دسترسی آزاد به بازار کار	در دوران تحصیل خیر؛ از سال جست‌وجوی کار دانشجو به بعد بله
بلغارستان	۲۰ ساعت در هفته، بدون مجوز کار	در تعطیلات رسمی هم همان ۲۰ ساعت رسمی اعلام شده؛ روشن نیست تمام‌وقت مجاز باشد	تا ۹ ماه جست‌وجوی کار	معمولاً به مجوز کار جداگانه از راه کارفرما نیاز دارد
پرتغال	فعالیت مکمل تحصیل مجاز است؛ سقف دقیق ساعت را پیش از سفر با دانشگاه و AIMA بررسی می‌کنیم	راهنماهای غیررسمی از تمام‌وقت در تعطیلات دانشگاهی می‌گویند؛ رقم رسمی روشنی نیافتیم	تا ۱ سال، فقط برای دانش‌آموختهٔ ارشد، دکترا یا پژوهش؛ برای دانش‌آموختهٔ کارشناسی مسیر جداگانه‌ای در منبع رسمی دیده نشد	بله؛ اقامت پیوستن خانواده مستقل است و بازار کار پرتغال را باز می‌کند
جمهوری چک	بدون مجوز کار جداگانه، برای رشتهٔ تمام‌وقت مصوب دانشگاهی	سقف جداگانه‌ای برای تعطیلات اعلام نشده	۹ ماه، غیرقابل‌تمدید	در مسیر پیوند خانوادگی بله، بدون مجوز جداگانه؛ در مسیر مقاصد خانوادگی نه
دانمارک	۹۰ ساعت در ماه، از سپتامبر تا مه	تمام‌وقت در ژوئن، ژوئیه و اوت	۶ ماه یا تا ۳ سال، بسته به برنامه، فقط برای دوره‌های تأییدشدهٔ دولتی؛ مدت دقیق را برای هر برنامه باید از ادارهٔ مهاجرت دانمارک (SIRI) گرفت	بله، بدون نیاز به مجوز کار جداگانه
رومانی	تا ۶ ساعت در روز، با قرارداد کار پاره‌وقت	سقف جداگانه‌ای برای تعطیلات اعلام نشده	۹ ماه، با ارائهٔ مدرک پایان تحصیل	در منبع رسمی روشن نیامد؛ باید هنگام درخواست از ادارهٔ کل مهاجرت (IGI) استعلام شود
سوئد	۱۵ ساعت در هفته در طول ترم (کارشناسی و ارشد)	بدون سقف در ژوئن، ژوئیه و اوت	۱۲ ماه؛ پس از دکترا ۱۲ تا ۱۸ ماه	بله، هم‌زمان با اقامت همسر
فرانسه	۹۶۴ ساعت در سال (۶۰٪ زمان قانونی کار سالانه)، بدون مجوز جداگانه	در همان سقف سالانه	۱ سال، غیرقابل‌تمدید، فقط برای دارندهٔ ارشد یا مدرک هم‌سطح؛ برای تبدیل این اقامت به اقامت کاری در همان یک سال، شغل پیشنهادی باید حقوقی دست‌کم ۲٬۸۰۰٫۵۳ یورو ناخالص در ماه داشته باشد	در دکترای با قرارداد بله؛ در کارشناسی، ارشد و دورهٔ زبان معمولاً نه
فنلاند	میانگین ۳۰ ساعت در هفته، در هر شغلی	داخل همان میانگین سالانه محاسبه می‌شود	تا ۲ سال، قابل تقسیم به چند بخش	بله، حق کار نامحدود و بدون مجوز جداگانه
قبرس	تا ۲۰ ساعت در هفته در طول ترم، فقط در فهرست مشاغل مصوب	تا ۳۸ ساعت در هفته (تمام‌وقت)	تا ۱۲ ماه، فقط برای فارغ‌التحصیل ارشد یا بالاتر	در منبع رسمی روشن نیامد؛ باید هنگام درخواست از ادارهٔ مهاجرت پرسیده شود
کرواسی	تا ۲۵ ساعت در هفته (از ۲۰۲۶؛ پیش‌تر ۲۰ ساعت)	سقف جداگانه‌ای برای تعطیلات اعلام نشده	۱ سال، یک‌بار قابل تمدید	نه به‌خودی‌خود؛ باید مثل هر تبعهٔ کشور ثالث دیگر مجوز کار بگیرد
لتونی	کارشناسی تا ۲۰ ساعت در هفته؛ ارشد و دکترا بدون سقف	تمام‌وقت (تا ۴۰ ساعت) برای کارشناسی	۴ ماه برای کارشناسی؛ ۴ ماه + تمدید احتمالی تا ۹ ماه دیگر برای ارشد و دکترا	در منبع رسمی روشن نیامد؛ پیش از عزیمت از ادارهٔ مهاجرت لتونی (PMLP) استعلام می‌شود
لوکزامبورگ	میانگین ۱۵ ساعت در هفته در هر ماه	تعطیلات رسمی دانشگاه و پژوهش دکترا از این سقف معاف است	تا ۱۲ ماه، فقط برای فارغ‌التحصیل ارشد یا دکترا	نه خودکار؛ برای «فعالیت مزدی جنبی» مجوز کار جداگانه لازم است
لهستان	بدون مجوز کار جداگانه، در کنار ویزا یا اقامت تحصیلی	سقف جداگانه‌ای برای تعطیلات اعلام نشده	۹ ماه، فقط یک‌بار	معمولاً بله، با یادداشت «دسترسی به بازار کار» روی کارت اقامت
لیتوانی	تا ۲۰ ساعت در هفته در ترم؛ دانشجوی دکترا بدون سقف	تا ۴۰ ساعت در تابستان	۱۲ ماه	بله، بدون مجوز جداگانه (همراهی همسر فقط در مسیر دکترا ممکن است)
مالت	تا ۲۰ ساعت در هفته از سال اول تحصیل	سقف جداگانه‌ای برای تعطیلات اعلام نشده	در بررسی ما مسیر جداگانه‌ای دیده نشد؛ باید پیش از پایان اقامت تحصیلی پیشنهاد کار و مجوز اشتغال گرفت	نه خودکار؛ باید برای مجوز واحد اشتغال وابسته به یک کارفرمای مشخص اقدام کند
مجارستان	تا ۳۰ ساعت در هفته در طول ترم	تا ۹۰ روز تمام‌وقت در سال	۹ ماه، یک‌بار، غیرقابل‌تمدید	خیر؛ طبق فکت‌شیت رسمی ادارهٔ مهاجرت، دارندهٔ اقامت تحصیلی اصلاً نمی‌تواند برای همسر اقامت پیوستن خانواده بگیرد
هلند	۱۶ ساعت در هفته	تمام‌وقت در ژوئن، ژوئیه و اوت	۱ سال، بدون امکان تمدید	نه (مگر اقامت شما پژوهشگر یا مهاجر ماهر باشد)
یونان	تا ۲۰ ساعت در هفته، بیرون از ساعت کلاس	سقف جداگانه‌ای برای تعطیلات اعلام نشده	۱ سال (اقامت H.11)، با شرط نشان‌دادن شانس واقعی استخدام پس از سه ماه	در مسیر عمومی فقط از تمدید اول اقامت همسر به بعد؛ برای کارشناسی، ارشد و زبان، مسیر اقامت همسر اصلاً تعریف نشده

همسر: نقطهٔ واقعی تفاوت میان کشورها

در آلمان، سوئد، فنلاند، دانمارک، ایتالیا، پرتغال و لیتوانی (در مسیر دکترا) همسر همراه دانشجو از همان اقامت خودش حق کار هم می‌گیرد و نیازی به مجوز جداگانه نیست. در رومانی این حق برای همسر همراهِ دانشجوی معمولی در منبع رسمی روشن نیامد؛ پیش از هر تصمیمی از ادارهٔ کل مهاجرت رومانی می‌پرسیم.

در اتریش، بلژیک، اسلواکی، اسلوونی و لوکزامبورگ کار همسر مشروط است: یا کارفرما باید مجوز کار جداگانه بگیرد، یا حق کار فقط از یک مرحلهٔ معین شروع می‌شود، مثل سال جست‌وجوی کار دانشجو یا یافتن کارفرمایی که آمادهٔ طی‌کردن مسیر رسمی باشد.

در هلند، اسپانیا، ایرلند، کرواسی و مالت، همسر همراه دانشجو در طول تحصیل او اصلاً اجازهٔ کار ندارد؛ این را از همان ابتدای مشاوره و پیش از هر هزینه‌ای روشن می‌گوییم.

در بریتانیا، از دوره‌هایی که از ژانویهٔ ۲۰۲۴ (دی ۱۴۰۲) شروع شده‌اند، همسر و فرزندان اصلاً نمی‌توانند همراه دانشجوی کارشناسی یا ارشدِ آموزشیِ عادی بیایند؛ همراهی فقط در دکترا، ارشد پژوهشی یا بورسیهٔ مستقیم دولتی ممکن است، و فقط در آن مسیرها همسر اجازهٔ کار هم دارد.

در مجارستان، طبق فکت‌شیت رسمی ادارهٔ مهاجرت، دارندهٔ اقامت تحصیلی اصلاً نمی‌تواند برای همسر اقامت پیوستن خانواده بگیرد؛ تنها استثنای این قاعده فرزندی است که در همان دوران در مجارستان به دنیا بیاید. این را هم همان ابتدا روشن می‌گوییم، نه پس از رزرو بلیت.

اقامت پس از تحصیل: از چند ماه تا چند سال

مدت این اقامت هم بین کشورها یکسان نیست. کوتاه‌ترین‌ها ۴ ماه (فارغ‌التحصیل کارشناسیِ لتونی) تا ۹ ماه (بلغارستان، جمهوری چک، مجارستان، لهستان، رومانی، اسلوونی و اسلواکی) است؛ میانه‌ها ۱۲ ماه (اتریش، بلژیک، قبرس، فرانسه، ایتالیا در سقف بالا، لیتوانی، لوکزامبورگ و سوئد) هستند؛ و بلندترین‌ها به ۱۸ ماه (آلمان)، ۲ سال (فنلاند، و بریتانیا برای کارشناسی و ارشد تا پایان ۲۰۲۶) و ۳ سال (دانمارک برای برخی برنامه‌های تأییدشدهٔ دولتی، و بریتانیا برای دکترا) می‌رسند. ویزای فارغ‌التحصیلی بریتانیا برای درخواست کارشناسی و ارشد از ۱ ژانویهٔ ۲۰۲۷ به ۱۸ ماه کاهش می‌یابد، و دانمارک بسته به برنامه گاه فقط ۶ ماه می‌دهد. برخی از این اقامت‌ها یک‌بار و غیرقابل‌تمدیدند (جمهوری چک، فرانسه، مجارستان، لهستان)؛ برخی با نشان‌دادن تلاش واقعی برای کار قابل تمدیدند (اتریش، ایرلند، کرواسی). در قبرس و لوکزامبورگ این مسیر فقط برای فارغ‌التحصیل ارشد یا دکترا باز است؛ در مالت، در بررسی ما مسیر جداگانه‌ای برای اقامت جویندگی کار پیدا نشد و فارغ‌التحصیل باید پیش از پایان اقامت تحصیلی، پیشنهاد کار و مجوز اشتغال بگیرد.

چقدر واقعاً یک شغل دانشجویی هزینه‌ها را پوشش می‌دهد؟

سقف قانونی کار دانشجویی، با دستمزد معمول یک شغل پاره‌وقت خدماتی، معمولاً بخشی از هزینهٔ زندگی را می‌پوشاند، نه همهٔ آن را و قطعاً نه شهریه را. فاصلهٔ میان این دو رقم را چند نمونهٔ رسمی نشان می‌دهد: آلمان برای ویزا از دانشجو می‌خواهد نشان دهد ماهانه ۹۹۲ یورو در اختیار دارد، در حالی‌که سقف کار او ۱۴۰ روز کامل در سال است، یعنی به‌طور میانگین کمتر از سه روز در هفته، آن‌هم پخش‌شده در کل سال. هلند تمکن ماهانهٔ ۱٬۱۳۰٫۷۷ یورویی می‌خواهد و سقف کار دانشجو ۱۶ ساعت در هفته است. فرانسه برای تبدیل همان اقامت جست‌وجوی کار پس از تحصیل به اقامت کاری، از فارغ‌التحصیل حقوقی معادل دست‌کم ۲٬۸۰۰٫۵۳ یورو ناخالص در ماه می‌خواهد؛ در حالی‌که سقف کار مجاز او در دوران دانشجویی همان کشور فقط ۹۶۴ ساعت در سال بوده، یعنی حدود ۱۸ ساعت در هفته به‌طور میانگین. این ارقام نشان می‌دهند یک شغل دانشجویی، حتی با دستمزدی بالای متوسط در همان سقف قانونی، معمولاً به بخشی از هزینهٔ زندگی رسمی می‌رسد، نه همهٔ آن.

تعطیلات تابستان در چند کشور -دانمارک، سوئد، لتونی، لیتوانی، ایرلند و قبرس- این فاصله را کمی کم می‌کند، چون در آن ماه‌ها سقف کار برداشته یا بازتر می‌شود؛ اما این دوره کوتاه است، معمولاً دو تا سه ماه، و نمی‌تواند جای بودجهٔ سالانه را بگیرد.

برای همین، وقتی خانواده همراه دانشجوست، حق کار همسر معمولاً روی بودجهٔ کل خانواده تأثیر بیشتری از ساعت کار خود دانشجو دارد. در کشوری مثل آلمان یا سوئد که همسر از ابتدا آزادانه کار می‌کند، بودجهٔ خانواده منعطف‌تر است؛ در کشوری مثل هلند یا اسپانیا که همسر اصلاً اجازهٔ کار ندارد، باید کل هزینهٔ خانواده از پیش و بدون حساب کردن درآمد همسر تأمین شود.

شغل دانشجویی را باید کمک‌هزینه دید، نه برنامهٔ تأمین مالی. پیدا کردن شغل، هم به زبان و شهر و فصل بستگی دارد و هم تصمیم نهایی دربارهٔ مجوز کار -برای دانشجو یا همسر- با ادارهٔ کار یا مهاجرت همان کشور است، نه با ما یا با خود دانشجو.

خلاصه

• سقف کار دانشجویی در اروپا معمولاً میان ۱۵ تا ۳۰ ساعت در هفته است، اما واحد آن کشور به کشور فرق دارد: هفتگی، روزانه، ماهانه یا سالانه.
• بیشتر کشورهای اتحادیهٔ اروپا و بریتانیا یک اقامت جست‌وجوی کار پس از تحصیل دارند؛ مدت آن از ۴ ماه تا ۳ سال، و شرط‌هایش -یک‌بار یا قابل‌تمدید، سطح تحصیلی لازم- در هر کشور جداست.
• حق کار همسر بیش از هر عامل دیگری بین کشورها فرق می‌کند: از دسترسی آزاد از روز اول تا نبود هرگونه مسیر شناخته‌شده برای همراهی.
• یک شغل دانشجویی در سقف قانونی، معمولاً کمکی به بودجه است، نه راه تأمین کامل هزینهٔ زندگی یا شهریه.
• پیش از انتخاب کشور، سقف کار دانشجو و حق کار همسر را با هم و کنار بودجهٔ واقعی خانواده می‌سنجیم.
• رقم‌ها و شرط‌های کامل‌تر هر کشور در صفحهٔ همان کشور در رادون است؛ تصمیم نهایی همیشه با سفارت یا ادارهٔ مهاجرت مقصد.