تحصیل در آلمان، برای شما و خانواده‌تان

بله. در قانون اقامت آلمان، هر اجازهٔ اقامتی اجازهٔ کار هم می‌دهد مگر قانونی آن را منع کرده باشد، و برای همسرِ پیوسته به دانشجو چنین منعی نیست. شرط مهم پیش از سفر است: همسر معمولاً باید گواهی آلمانی در سطح A1 داشته باشد، مگر در موارد معافیت؛ مثلاً اگر اقامت شما پژوهشگر باشد.

نه به ابتکار خودتان. سفارت آلمان در تهران صریحاً خواسته است که متقاضیان بدون دعوت به کشورهای همسایه نروند، چون درخواست در آنجا به دلیل نداشتن صلاحیت رد می‌شود. ویزای تحصیلی ساکنان ایران از راه TLScontact تهران ثبت می‌شود. درخواست پیوستن همسر و فرزندان فعلاً به ترتیب فهرست انتظار سفارت و با دعوت سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM) در دفتر آن در استانبول ثبت می‌شود؛ یعنی سفر به استانبول فقط پس از دعوت.

رقم لازم برای دانشجو ۱۱٬۹۰۴ یورو برای یک سال است و اگر دانشگاه شهریه می‌گیرد، شهریهٔ سال اول هم به آن اضافه می‌شود. بانک‌ها ممکن است انتقال پول مرتبط با ایران را نپذیرند، پس پیش از هر واریز بررسی می‌کنیم کدام ارائه‌دهندهٔ حساب مسدود برای اتباع ایران حساب باز می‌کند و پول از چه مسیر قانونی‌ای برسد. سفارت راه‌های دیگری هم می‌پذیرد: تعهدنامهٔ رسمی کفالت از کسی که در آلمان زندگی می‌کند، بورسیهٔ معتبر، یا گواهی موجودی بانک با تعهد به همراه بردن مبلغ و واریز آن به حساب مسدود پس از ورود. برای همسر و فرزندان هم منابع مالی جداگانه لازم است.

زمان مشخصی برای کل روند اعلام نشده و نمی‌شود از پیش دربارهٔ آن قول داد. سفارت آلمان در تهران در حال حاضر با ظرفیت محدود کار می‌کند، فهرست انتظار تازهٔ تحصیلی از ۱۵ ژوئیهٔ ۲۰۲۶ باز شده و طبق اعلام خود سفارت، هنوز روشن نیست چه زمانی نوبت‌های تازه از این فهرست داده می‌شود. به همین دلیل سنجش برنامه و آماده کردن مدارک را از ۹ تا ۱۲ ماه پیش از ترم مدنظر شروع می‌کنیم تا هر زمان نوبت رسید، پرونده کامل باشد.

حضور در مدرسه از ۶ سالگی اجباری و مدرسهٔ دولتی رایگان است؛ کلاس درس هم به آلمانی برگزار می‌شود. بسیاری از مدرسه‌ها برای دانش‌آموز تازه‌واردی که آلمانی بلد نیست «کلاس آمادگی» (Willkommensklasse) دارند تا زبان پایه را یاد بگیرد و بعد به کلاس عادی برود؛ وجود و ظرفیت این کلاس‌ها به مدرسه و ایالت بستگی دارد و باید از مدرسهٔ محل زندگی‌تان بپرسید. برای فرزند ۱۶ یا ۱۷ ساله‌ای که هم‌زمان با شما به آلمان نمی‌آید، برای پیوستن بعدی معمولاً گواهی آلمانی C1 لازم است.

اگر شما در بیمهٔ درمانی دولتی باشید، همسر و فرزندانِ ساکن آلمان می‌توانند بدون حق بیمهٔ جداگانه در همان «بیمهٔ خانوادگی» بیایند. طبق قانون بیمهٔ درمانی آلمان، این پوشش تا وقتی رایگان است که همسر درآمد منظمی بیش از سقف قانونی نداشته باشد؛ اگر همسر فقط شغل مینی‌جاب داشته باشد، سقف جداگانه‌ای دارد که برای ۲۰۲۶ ماهانه ۶۰۳ یورو تعیین شده. اگر درآمدش از این سقف بگذرد، باید بیمهٔ درمانی جداگانه بگیرد؛ این پوشش رایگان فقط تا وقتی هست که خود دانشجو هم در بیمهٔ دولتی باشد.

بله، در آلمان برنامه‌های کارشناسی و به‌ویژه ارشد به زبان انگلیسی هم هست؛ پایگاه رسمی DAAD به نام «International Programmes» امکان جست‌وجوی برنامه‌ها بر اساس زبان تدریس، از جمله برنامه‌های تمام‌انگلیسی، را می‌دهد. برای این برنامه‌ها معمولاً IELTS یا TOEFL لازم است، نه گواهی آلمانی. با این حال، حتی با برنامهٔ انگلیسی، زندگی روزمره، بیشتر کارهای اداری و مدرسهٔ فرزندان به آلمانی است و برای همسر هم پیش از ویزا معمولاً گواهی A1 لازم است، جدا از زبان برنامهٔ درسی شما.

بله. DAAD، بزرگ‌ترین نهاد بورسیهٔ آلمان برای دانشجویان بین‌المللی، پایگاه رسمی بورسیه‌ها را نگه می‌دارد؛ این بورسیه‌ها بیشتر برای مقطع ارشد، دکترا و پسادکترا هستند و هر برنامه شرط‌ها، رشته و مهلت درخواست خودش را دارد. کمیتهٔ انتخاب هم صلاحیت علمی داوطلب و هم کیفیت طرح تحصیلی یا پژوهشی او را می‌سنجد؛ یعنی گرفتنش رقابتی است و از پیش نمی‌شود دربارهٔ آن قول داد. اگر بورسیهٔ DAAD داشته باشید و همسر و فرزندانتان هم زیر همین بورسیه بیایند، می‌توانند در همان فهرست انتظار شما در سفارت ثبت‌نام کنند.

طبق ادارهٔ فدرال مهاجرت و پناهندگی (BAMF)، در این ۱۸ ماه اجازهٔ کار کردن دارید تا هزینهٔ زندگی‌تان را تأمین کنید، در همان حال که به دنبال شغلی متناسب با مدرک دانشگاهی‌تان می‌گردید. هدف این اقامت پیدا کردن کاری هم‌سطح تحصیلات شماست؛ وقتی چنین کاری پیدا کردید، از ادارهٔ اتباع خارجی اقامت کاری نیروی متخصص می‌گیرید. این اقامت ۱۸ ماهه یک‌بار صادر می‌شود و تمدید نمی‌شود، پس بودجه و برنامه‌ریزی‌تان باید برای همین مدت باشد.